De Dorische Bouworde

De Dorische orde was een van de drie gebruikte bouworden voor Griekse tempels. Het is de oudste orde en is ontstaan rond 600 voor Chr. Andere bouworden van de Grieken waren de Ionische en Korintische orde. De Dorische bouwkunst kenmerkt zich door de strakke zuil en simpele stijl.

Geschiedenis

De Griekse tempels stammen vrijwel zeker af van een vorstenzaal zoals de Myceense megaron. Helaas zijn geen van deze tempels bewaard gebleven, hoewel er wel nog modellen in aardewerk van zijn gemaakt. Men vermoedt dat deze ‘eerste generatie’ tempels gebruik maakte van een houten skelet door het gebruik van bepaalde kenmerken. Uiteraard werden latere tempels opgebouwd met stenen. De vervanging van hout naar steen zou ergens rond de 6de eeuw voor Christus hebben plaatsgevonden.

[su_photo_panel shadow=”0px 1px 2px #eeeeee” text_align=”center” photo=”http://82.196.0.172/tempels/wp-content/uploads/sites/2/2014/05/Paest.-z.-5.jpg”]De tweede tempel van Hera, gebouwd rond 465 voor Christus in Peastum, Italië. Deze tempel kan beschouwd worden als een typisch archaïsch Dorisch bouwwerk.[/su_photo_panel]

Grieken en Romeinen streefden graag naar perfectie en volmaaktheid en er was een bepaalde gehechtheid voor de Griekse tempels. Na heel wat wijzigingen in verband met het gebruikte materiaal, decoratie en verhouding ontstond een belangrijk deel van de Griekse architectuur zoals we het nu kennen. Er was echter wat onduidelijkheid aangezien niet elk stuk bij elkaar pastte. Dit leidde tot de ontwikkeling van de verschillende bouwstijlen of bouwordes, elk met eigen specifieke kenmerken en zuilen. De Dorische, Ionische en Korintische bouwordes ontstaan.

We kunnen stellen dat de Dorische bouwaarde haar ‘volwassen’ vorm bereikt op het einde van de 6de eeuw voor Christus, ongeveer tijdens de overschakeling van hout naar steen. Een serie van erkende afmetingen en verhouding werd geïntroduceerd en algemeen geaccepteerd.

Belangrijke kenmerken en eigenschappen

De Dorische zuilen werden meteen op de bovenste trede van de tempel geplaatst (stylobaat), er werd dus geen gebruik gemaakt van een voetstuk. De zuilen van Dorische tempels waren wat wijder dan de Ionische en Korintische tegenhangers. De Dorische stijl kan het best als ‘ruig’ en ‘simpel’ beschreven worden: het kopstuk is simpel afgerond zonder sierlijke decoraties. Bij Dorische tempels wordt er steeds gebruik gemaakt van trigliefen en metopen.

… ze hebben de hoogte aan de tempel, inclusief het kapiteel, zes keer de diameter van de zuil gemaakt, gemeten vanaf de basis. Dus de Dorische orde kreeg zijn verhouding, zijn strekte and zijn schoonscheid van het menselijk figuur. (…) De opvolgers van deze mensen, verbeterd in smaak en met een voorkeur voor een slankere stijl, bepaalden zeven diameters voor de hoogte van de Dorische zuil.

Vitruvius, boek IV, hoofdstuk VI en VIII

[su_photo_panel text_align=”center” photo=”http://82.196.0.172/tempels/wp-content/uploads/sites/2/2014/05/temple-of-aphaia.jpg”]Een van de oudste voorbeelden van de Dorische formule is de tempel van Aphaia op Aigina, gebouwd rond 490 voor Christus. De frontons zijn rijkelijk versierd en kenmerken van optische verfijning zijn aanwezig. [/su_photo_panel]

De Dorische tempels bevatten optsische verfijningen die later door de overige ordes zijn overgenomen. Entasis (Grieks: Aanspanning) werd ook vaak toegepast bij Dorische tempels. Deze techniek zorgt voor een curve in de verjoning van de zuilen (verjonging = het smaller worden van de zuilen aan de top), om het optisch gezichtsbedrog van “doorbuigen” tegen te gaan.

300px-Doric

De verschillende elementen op een rijtje

Aanpassingen door de Romeinen 

De Dorische stijl heeft enkele aanpassingen ondergaan onder invloed van de Romeinen. De zuilen van de Romeinse tempels zijn algemeen iets dunner dan de traditioneel Griekse exemplaren. Het hoofdgestel werd bovendien iets korter gemaakt.

Aan de basis zijn de Romeinse Dorische zuilen iets meer versierd en werden ze niet meteen op de grond neergezet, maar eerder op een voetstuk of sokkel. Ten slotte werden de zuilen bij de Romeinse Dorische tempels niet altijd voorzien van ribbels.

Heropleving van de Dorische Orde tijdens het Classicisme 

In het begin van de 19de eeuw werd er vaak gebruik gemaakt van Griekse architectuur, men noemde het wel eens de periode van de Griekse Heropleving. In de Verenigde Staten vertegenwoordigde een Dorisch gebouw slimheid, simpliciteit, nobelheid en de deugden van de Republikeinen.

[su_photo_panel shadow=”0px 1px 2px #eeeeee” text_align=”center” photo=”http://82.196.0.172/tempels/wp-content/uploads/sites/2/2014/05/767px-Cincinnati-cinergy-building.jpg”]Het Duke Energy Building (Cincinnati Gas & Electric Company) in de Verenigde Staten is een voorbeeld van een moderne Dorische reproductie. Het gebouw is 82 meter hoog en werd voltooid in 1929.[/su_photo_panel]

In een gebouw van de douane stond de Dorische stijl voor onomkoopbaarheid, en in een Protestantse kerk stelde een Dorisch element de terugkeer naar een vroegere onbezoedelde kerk voor. Uiteraard was de Dorische bouwstijl ook uitermate geschikt voor banken, bibliotheken of andere openbare diensten.

Eén reactie

Leave a Comment