De Ionische Bouworde

Inleiding tot de Ionische bouworde

De Ionische orde was een van de drie gebruikte bouworden voor Griekse tempels.
De bouworde is afkomstig van de Ionische eilanden, een Griekse eilandengroep ten westen van Griekenland, in de Ionische zee. De ontwikkeling van de bouworde begon in de 6de eeuw v. Chr.

De Grieken die zich aan de Aziatische kust van de Aegeïsche Zee vestigden, waren beter in staat om contacten te leggen met de oude beschavingen van het Midden-Oosten dan de Grieken die in het moederland bleven. Vanaf de 7de eeuw v. Chr. kwamen deze contacten in hun kunst en architectuur tot uiting. De Ioniërs hadden een handelshaven in de Nijldelta en vanaf het midden van de 6de eeuw v. Chr. ontstonden in Ephese, een grote Ionische haven- en handelsstad, op het eiland Samos en de Griekse heiligdom Didyma een reeks tempels die een afspiegeling vormden van hun waardering voor de grootsheid van de Egyptische monumenten.

Rond de 5de eeuw v. Chr. werd de Ionische orde in Athene als tegenhanger van de Dorische bouworde gebruikt.
Tijdens de hellenistische periode in de 4de eeuw v. Chr., toen bouwwerken meer en meer uit twee verdiepingen bestonden, werden de twee orden gecombineerd. Dit was ook de tijd waar de Ionische architectuur het populairst was. Oude steden aan de Aziatische kust leefden terug op en werden op grote schaal herbouwd.

Eigenschappen van de Ionische bouworde

Zuilen: De Ionische zuil is, vergeleken met de Dorische zuil, eerder slank. De zuil had een hoogte van 8 tot 9 maal de diameter van de zuil aan de basis.
De Ionische zuil telt 24 cannelures, de verticale groeven in de schacht van de zuil, meer dan de Dorische zuil, die eerder simpel was. De cannelures werden onderling gescheiden door een smalle band en hadden boven- en onderaan een ronding.
Ook typisch aan de Ionische zuil is het kapiteel. Het ontstond op het einde van de 5de eeuw v. Chr. Het kapiteel met de krullen was afgeleid van het archaïsche kapiteel, de krullen werden verder opengevouwen en zakten.

Treden: De fundering van de tempel bestaat uit 3 lagen steen. Elke laag is smaller dan de onderliggende laag. Op deze manier werd een trap om het hele gebouw verkregen. De bovenste trede vormt de vloer van de tempel.

Hoofdgestel: De top van een tempel is een breed, horizontaal lijstwerk. Het hoofdgestel bestaat uit (van onder naar boven) een architraaf, de fries en een kroonlijst. Het hoofdgestel rust met de architraaf op het kapiteel van de onderliggende zuil.

Ionisch kapiteel

Het Ionisch kapiteel, de voluten zijn opengevouwen en gezakt

Archaïsch kapiteel

Het archaïsch kapiteel, de voluten staan hoog en vrij op de zuil

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ionische zuil 1: Het hoofdgestel

2: De zuil

3: De kroonlijst :
Horizontale band, meestal uitspringend en geprofileerd of van versieringen voorzien

4: De fries:
Verhalende voorstelling van mensen, mythologische figuren of dieren, decoratief of met diepere betekenis

5: De architraaf:
De onderste dragende balk in het hoofdgestel

6: Het kapiteel met voluten

7: De zuilschaft (met cannelures)

8: De zuilbasis

9: Het stylobaat:
Bovenste trede van de fundering en vloer van de tempel

10: Het stereobaat:
Onderste trede van de fundering, ligt op extra fundering, de euthynteria

De Ionische zuil is smaller dan de Dorische zuil en toont de kwaliteiten van subtiliteit en elegantie. Het streelt de ogen van de kijker.Vitruvius IV 1.7-8

 

Bouwwerken uit de Ionische bouworde

De tempel van Athena Polias in Priëne

Athena Polias - Priene

Deze tempel werd in 334 v. Chr. gefinancierd en ingewijd door Alexander de Grote. Hoewel hij klein was, was deze tempel enorm populair vanwege zijn volmaakte verhoudingen. De tempel werd ontworpen door de architect Pytheos.

Plattegrond:

Athena Polias plattegrond

Aan de Oostkant van de tempel is er
de ingang, gevolgd door twee kleine kamers.

Aan de Westkant staat een grote beeltenis van Athene.

 

 

De tempel van Artemis in Sardis (Lydië)

Artemis (Latijn: Diana) was de hoofdgodin van de stad Sardis, de tempel was een van de zeven grootste Griekse tempels en was meer dan twee keer zo groot als het Pantheon.

Artemis tempel SardisPlattegrond:

Artemis tempel Sardis plattegrondVoor de hoofdingang staat een altaar die al dateert van voor de tempel werd geconstrueerd (6de eeuw v. Chr.)

Aan de andere kant, achter de zuilen staan nog de restanten van een 4de eeuws kerkje.

 

 

De tempel van Artemis (Latijn: Diana) in Efeze

De tempel van Artemis is erkend tot een van de 7 klassieke wereldwonderen. De tempel is 3 keer herbouwd voor de eventuele destructie in 401 v. Chr. Alleen de fundering en fragmenten van sculpturen van de laatste versie van de tempel zijn nog terug te vinden op de site.

Artemis tempel Efeze reconstructie

Bovenstaande foto is een reconstructie van de originele Artemis tempel.

Plattegrond:

Artemis tempel Efeze plattegrondDe Artemis tempel in Efeze is niet zomaar een klassiek wereldwonder geworden, de tempel wordt omringd door maar liefst 100 zuilen.

Aan de ingang van de tempel was er de pronaos, het voorportaal van de tempel. Daarna was er de vestibulum, een grote hal, geflankeerd door trappen en een schatkamer.

De cella (of in het Grieks: “naos”) is de ruimte waar de heiligdom zich bevindt. Achteraan de cella stond een altaar met daar achter een standbeeld vermoedelijk van Artemis.

De ruimte na de cella wordt het opisthodomos genoemd, dat is de uitbouw aan de achterkant van de tempel. Na het opisthodomos is er nog een posticum, terug een open hal die ook als ingang kan gebruikt worden.

Het Mausoleum van Halicarnassus

Dat de Ionische orde een veelgebruikte en geliefde stijl had blijkt uit het tweede klassieke wereldwonder in de Ionische stijl, het Mausoleum van Halicarnassus.

Een Mausoleum is een bovengrondse graftombe, vernoemd naar de Perzische provinciegouverneur Maussollos, die samen met zijn vrouw en zus Artemesia II in het Mausoleum van Halicarnassus ligt.

Mausoleum reconstructie

Hierboven ziet u een reconstructie van het Mausoleum, het was ongeveer 45m hoog. De vier zijden waren versierd met bas-reliëfs, elk gemaakt door een van vier Griekse beeldhouwers,  Leochares, Bryaxis, Skopas en Timotheos. Door de esthetische perfectie van het bouwwerk werd het tot een van de 7 klassieke wereldwonderen uitgeroepen.

Mausoleum van Halicarnassus ruine

Het Mausoleum werd door vele aardbevingen van de 12de tot de 15de eeuw vernietigd, nu is enkel de ruïne nog te bezoeken.

De tempel van Athena Nikè in Athene

De tempel van Nikè is gebouwd op de Akropolis, rechts van de hoofdingang. Vanuit de tempel kijk je uit op de Egeïsche Zee.

Nikètempel
Op de plek waar de tempel staat, stond vroeger een altaar. Nadat de Grieken de Perzen hadden overwonnen, besloot Pericles de Akropolis af te maken door de godin Athene Nikè te vereren en een tempel voor haar te bouwen.

Plattegrond:Nikètempel plattegrond

De pronaos is het voorportaal van de tempel, hier is het voorportaal
heel klein, aangezien de tempel zelf niet zo omvangrijk is.

De cella (of in het Grieks: “naos”) is de ruimte met het heiligdom.

De opisthodomos is de uitbouw aan de achterkant van de tempel, hier net zoals de pronaos voorzien van zuilen.

 

Belangrijke architecten van de Ionische orde

[su_icon_text icon=”icon: male”]Pytheos[/su_icon_text]

Pytheos was een Griekse architect uit de vierde eeuw. Bekende bouwwerken van Pytheos waren het Mausoleum van Halicarnassus en de Athena Polias-tempel van Priëne (2 klassieke wereldwonderen). De gehele hellenistisch-ionische bouwkunst is door hem beïnvloed en richt zich wat betreft indeling en verhoudingen naar zijn voorbeeld.

Pytheos sprak slecht over de Dorische orde, door de fouten en misplaatste elementen, veroorzaakt door de rare plaatsing van trigliefen. Toen verfijnde hij de Ionische orde, veel gebruikt in Asia Minor.Vitruvius IV 3.1
[su_icon_text icon=”icon: male”]Satyros[/su_icon_text]

Satyros was een Griekse architect uit de vierde eeuw. Samen met Pytheos werkte hij aan het Mausoleum van Halicarnassus, zij het in mindere mate.

 

[su_icon_text icon=”icon: male”]Hermogenes[/su_icon_text]

Hermogenes was een hellenistische architect uit Priëne van het einde van de derde eeuw of de eerste helft van de tweede eeuw v.Chr.
Hermogenes is overgeleverd door het werk van Vitruvius, door een beschrijving van een tempel.
De belangrijkste werken van Hermogenes zijn de Dionysostempel in Teos, de grootste Dionysostempel in de antieke wereld, met een overgebleven stylobaat van 18,5 bij 35 meter, en de tempel van Artemis in Leukophryene. De Griekse historicus Strabo noemde het de belangrijkste Artemistempel na die in Didyma en Efeze.
Hoewel Hermogenes de Ionische stijl hanteerde heeft hij een aanpassing aangebracht, de binnenste rij zuilen liet hij weg en in de middelste rij plaatste hij de zuilen verder van elkaar dan de andere.

 

 

2 reacties

Leave a Comment